هدف اصلی مقاله حاضر بررسی عوامل مؤثر بر توزیع درآمد در مناطق روستایی ایران است. برای تحقق این هدف و تعیین روابط بلند مدت بین بهره وری توزیع درآمد و متغیرهای توضیحی، از روش هم-انباشتگی جوهانسن-جوسیلیوس و الگوی تصحیح خطای برداری (VECM) استفاده شده است. یافته های حاصل از تخمین تابع بلندمدت مدل، بیانگر تأثیر منفی و معنی دار متغیرهای تحقیق و توسعه، سرمایه گذاری در صنایع روستایی، بهره وری نیروی کار و شاخص نسبت سطح زیر کشت به تعداد نیروی کار بر ضریب جینی است. همچنین تأثیر رشد اقتصادی بر ضریب جینی مثبت و معنادار شده است، از این رو رشد بهره-وری نیروی کار کشاورزی منجر به بهبود توزیع درآمد و کاهش فقر در مناطق روستایی می شود و افزایش سرمایه گذاری در صنایع روستایی، افزون بر بهبود توزیع درآمد، از درصد روستاییان کم درآمد نیز خواهد کاست. همچنین، مخارج تحقیقات و آموزش کشاورزی به کاهش ضریب جینی در راستای توزیع عادلانه تر درآمد خواهد انجامید. در این راستا می بایست، زیرساخت های اقتصادی که از عوامل بسیار مهم در رشد و توسعه اقتصادی هر کشور است، در مناطق روستایی و مناطق دارای فقر گسترده، توسعه یابند تا بر میزان عدالت افزوده و از میزان فقر کاسته خواهد شود.

گردشگری روستایی به عنوان فرآیندی در توسعه روستایی محسوب می شود که با ایجاد فعالیت های مکمل کشاورزی زمینه توسعه اقتصادی را از طریق بالا بردن توان درآمدزایی، اشتغال زایی و در نتیجه معیشت پایدار فراهم می آورد. در این راستا هدف این مقاله بررسی اثرات توزیع درآمدی گردشگری روستایی به تفکیک بخش های مختلف اقتصادی است. برای این منظور از ماتریس حسابداری اجتماعی سال 1385 و تحلیل ضرایب فزاینده منتج از این ماتریس استفاده شده است. از مزیت های استفاده از این روش، امکان مطالعه اثرات توزیع درآمدی خانوارهای روستایی به تفکیک بخش ها است. این مدل با توجه به در نظر گرفتن کلیت اقتصاد تمام اثرات مستقیم و غیر مستقیم بین بخش های اقتصادی و اجتماعی را در بر می گیرد. نتایج نشان می دهد که توسعه زیر بخش های گردشگری روستایی اثرات مثبت بر توزیع درآمد خانوار های روستایی دارد.

پس از نظریه مشهور کوزنتس درباره توزیع درآمد در مراحل مختلف توسعه، که براساس آن توزیع درآمد در مراحل اولیه نابرابرتر می گردد و در مراحل بعدی توسعه به برابری گرایش می یابد، و در پیوند با مقاله مشهور ایرماآدلمن درباره آثر مساعدتر «صنعتی شدن با هدایت تقاضای کشاورزی» بر شاخصهای توسعه، از جمله توزیع درآمد و کاهش فقر، این مقاله، با رویکرد به شاخص کل توزیع درآمد، الگوی توزیع درآمد برگفته از فعالیتهای کشاورزی و غیر کشاورزی را محاسبه می کند و دو حوزه اندیشه را به نتیجه گیری واحدی میرساند. نتایج این پژوهش همچنین نشان میدهد که ضریب جینی توزیع درآمد فعالیتهای آزاد کشاورزی و غیر کشاورزی در مناطق روستایی به ترتیب 0.55 و 0.64 است که پیامدهای نظریه کوزنتس را مشخص و نتیجه گیری یکپارچه مقاله آدلمن را تایید می کند. از همین رو، بهتر است بر راهبرد توسعه صنعتی متکی بر توسعه بخش کشاورزی تاکید شود، زیرا نتایج بهتری از راهبردهای خنثی و بی طرف خواهد داشت.

توزیع درآمد دست کم به دو دلیل از اهمیت ویژه ای برخورداراست: نخست بعد مهمی از عدالت را تشکیل می دهد. دوم روی متغیرهای اقتصادی، اجتماعی و غیره تاثیر(و در بسیاری موارد تاثیر مهم) می گذارد.توزیع درآمد ابعاد بسیار گوناگون دارد که در این مقاله دو بعد مهم آن یعنی توزیع شخصی و توزیع منطقه ای مورد توجه قرار دارد.توزیع درآمد با استفاده از برخی شاخص های مربوط از جمله دهکها، ضریب جینی و نسبت درآمد خانوارهای شهری به روستایی برای سالهای مختلف محاسبه و روند تغییرات آن با گذشت زمان مشخص شده است.این مطالعه با استفاده از داده های ثانویه صورت گرفته است.برای تعیین روند تغییرات نیز از روش آماری رگریسون استفاده شده و محاسبات با استفاده از نرم افزارspss  انجام پذیرفته است. یافته های این تحقیق افت و خیزهایی را در شدت نابرابری توزیع درآمد نشان می دهد. ضریب جینی توزیع درآمد در ایران در دهه  1340نزدیک به45% بوده است و در سالهای اولیه دورن1350تا 1357 افزایش یافته و در بعضی سالها به حدود 50% رسیده است.ضریب جینی از سال 1358 تا اواسط دهه 1370 با فراز و نشیب هایی، روندی نزولی و در سالهای اخیر روندی صعودی داشته است.مطالعه حاضر نشان می دهد که ضریب جینی توزیع درآمد کل ایران و مناطق شهری و روستایی در سال 1357 نسبت به سال1365 کاهش یافته در حالی که ضرایب جینی توزیع درآمد ایران بین خانوارها و نیز در مناطق شهری و روستایی در سال 1378 نسبت به سال1365 به ترتیب2.30،8.98،3.36 افزایش یافته است.

پژوهش حاضر به بررسی وضعیت توزیع درآمد در بین خانوارهای روستایی کشاورز و غیرکشاورز شهرستان قوچان از استان خراسان می پردازد. بدین منظور با استفاده از روش نمونه گیری طبقه بندی تصادفی، 256 خانوار انتخاب و داده ها به وسیله پرسش نامه و مصاحبه حضوری با آنها جمع آوری شد. برای تحلیل، از تکینک ضریب جینی، مقایسه پنجک ها، منحنی لورنز و محاسبه نسبت های درآمدی استفاده شد. نتایج به دست آمده از تحلیل داده ها نشان داد که میزان نابرابری در توزیع درآمد بین خانوارهایی که تنها به کشاورزی اشتغال دارند، بیشتر از خانوارهایی بود که تنها به فعالیت های غیرکشاورزی اشتغال داشتند. مقدار ضریب جینی در بین خانوارهای گروه اول 0.53  و در بین خانوارهای گروه دوم 0.42 بود. هم چنین بهترین وضعیت توزیع درآمد مربوط به خانوارهایی بود که علاوه بر اشتغال در بخش کشاورزی به فعالیت های غیرکشاورزی نیز مشغول بودند. مقدار ضریب جینی در بین این گروه 0.36 تعییین گردید. به نظر می رسد فعالیت های غیرکشاورزی که درکنار کشاورزی انجام می شود، نقش چشمگیری درکاهش نابرابری های درآمدی در منطقه مورد مطالعه داشته است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

این پژوهش به بررسی وضعیت توزیع درآمد کشور طی سال های 86 - 1363 به تفکیک مناطق روستایی و شهری پرداخته است. با استفاده از آمار هزینه و درآمد خانوارها که توسط مرکز آمار ایران گردآوری شده است، تغییرات توزیع درآمد در مناطق روستایی و شهری کشور محاسبه شده است، به این منظور از ضریب جینی، شاخص تایل، ضریب اتکینسون و نسبت دهک دهم درآمدی به اول استفاده شده است. یافته های مطالعه نشان داد در طول دوره مورد بررسی از نابرابری درآمد در کشور کاسته شده است هر چند که این کاهش بسیار کند است، در ضمن نتایج نشان می دهد که توزیع درآمد در مناطق روستایی نابرابرتر از مناطق شهری و از نوسان های بیشتری برخورداربوده که براین اساس به توجه بیشتر به توسعه مناطق روستایی توصیه شده است.

با عنایت به اهمیت توزیع مناسب درآمد در بخش روستایی کشور، در این مطالعه رابطه تخصیص منابع بین بخش های اصلی اقتصاد (کشاورزی، صنعت و خدمات) و توزیع درآمد روستایی در ایران به تفکیک استانهای محروم، برخوردار و نیمه برخوردار طی دوره (1393-1386) در قالب داده های پانلی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از برآورد الگو برای مناطق نیمه برخوردار نشان داد که انتقال سهم ارزش افزوده خدمات به بخش کشاورزی و صنعت و همچنین انتقال سهم ارزش افزوده بخش صنعت به بخش کشاورزی موجب کاهش نابرابری درآمد روستایی و انتقال سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی و صنعت به خدمات موجب افزایش نابرابری درآمد روستایی است. این در حالی است که نتایج الگو در مناطق محروم و برخوردار حاکی از آن بود که تغییر در سهم ارزش افزوده بخش های اقتصادی استان ها بر نابرابری درآمد روستایی مناطق مذکور تأثیر معنی داری ندارد. بررسی نتایج دلالت بر آن داشت که افزایش سهم بخش کشاورزی در مناطق نیمه برخوردار موجب کاهش نابرابری روستایی است. همچنین تأکید بر افزایش سهم بخش کشاورزی در مناطق محروم در صورتی به کاهش نابرابری درآمد روستایی منجر می شود که برخورداری این مناطق از امکانات افزایش یابد و در نهایت نتایج حاکی از آن بود که در مناطق برخوردار، تأکید بر افزایش سهم بخش کشاورزی موجب کاهش نابرابری درآمد روستایی نمی شود.

فقر، توزیع درآمد و رشد اقتصادی همواره در جوامع مختلف از رابطه تنگاتنگی برخوردار بوده اند. از یک سو دست یابی به رشد اقتصادی بالا به عنوان زمینه ساز توسعه اقتصادی از جمله اهداف اصلی برنامه های اقتصادی تمامی کشورها محسوب می شود، چرا که رشد اقتصادی، شاخص اساسی سنجش تحولات اقتصادی جوامع می باشد. از دیگر سو، گسترش روزافزون فقر و نابرابری درآمدی به ویژه در کشورهای توسعه نیافته و در حال توسعه و تجربیات گذشته این کشورها در امر رشد سالاری به گونه ای مقولات فقر و الگوی توزیع درآمد را در سرلوحه برنامه ها و استراتژی های توسعه کشورهای مزبور قرار داده است. جایگاه مناطق روستایی در برنامه های مبارزه با فقر و نابرابری درآمدی و موقعیت بخش کشاورزی در سیاست های رشد اقتصادی از یک طرف و مناطق روستایی به عنوان بستر اصلی کشاورزی در کشورهای مختلف (از جمله ایران) از طرف دیگر، باعث گردیده که بررسی رابطه رشد اقتصادی بخش کشاورزی، فقر و توزیع درآمد در مناطق روستایی، موضوعیت پژوهشی پیدا کند. لذا در مطالعه حاضر پس از محاسبه شاخص های خط فقر، فقر، توزیع درآمد، رشد اقتصادی و...، با استفاده از الگوی اقتصادسنجی SUR، آزمون علیت گرانجر و آمار سری زمانی مربوط به بخش کشاورزی و مناطق روستایی (سال های 80-1350) به بررسی چگونگی ارتباط موجود در بین متغیرهای فوق و تعیین بخشی از عوامل موثر بر هر کدام از این متغیرها پرداخته ایم. از نرم افزار اقتصادی E-views برای برآورد مدل های اقتصادسنجی استفاده شده است، نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد:1-رشد اقتصادی کشاورزی بر الگوی توزیع درآمد روستایی تاثیرگذار نبوده است.2-رشد اقتصادی بخش کشاورزی با یک و دو وقفه به ترتیب باعث کاهش فقر نسبی و فقر مطلق روستایی گردیده است.3-الگوی توزیع درآمد علیرغم عدم تاثیر بر فقر مطلق روستایی، تاثیر مستقیمی بر میزان فقر نسبی داشته است.4-ارزش افزوده در واحد سطح، سطح زمین سرانه، سرمایه گذاری و هزینه های جاری دولت در فصل کشاورزی و منابع طبیعی تاثیر مثبتی بر رشد اقتصادی کشاورزی داشته اند. در مقابل، اثر رشد اشتغال کشاورزی بر رشد اقتصادی آن ثابت نشده است.5-سطح زمین سرانه، آزادسازی تجاری کشاورزی، هزینه های جاری دولت در فصل توسعه و عمران روستایی و سیاست های اقتصادی پس از انقلاب بر الگوی توزیع درآمد در مناطق روستایی بی تاثیر بوده است.6-آزادسازی تجاری بخش کشاورزی بر فقر مطلق روستایی، تاثیر کاهنده داشته و لیکن بر فقر نسبی تاثیرگذار نبوده است.7-اثر معنادار هزینه های جاری دولت در فصل توسعه و عمران روستایی بر فقر مطلق و نسبی روستایی ثابت نشده است.8-سیاست های اقتصادی پس از انقلاب بر میزان فقر مطلق، بی تاثیر اما باعث افزایش فقر نسبی روستایی گردیده است.9-علیرغم عدم تاثیر سرمایه گذاری کشاورزی بر فقر مطلق روستایی، باعث افزایش فقر نسبی روستایی شده است.